Uniwersalna opowieść o katastrofie. „Portret damy” Magdy Kupryjanowicz

PORTRET DAMY making of foto Magda Kupryjanowicz (4)

PORTRET DAMY. Fot. Magda Kupryjanowicz

GDAŃSK. „Portret damy” na podstawie powieści Henry’ego Jamesa. Pięć minut przed premierą w Teatrze Wybrzeże.

Lata 70. XIX wieku. Do wybrzeży wiktoriańskiej Anglii przybija statek z Nowego Jorku, a na jego pokładzie – Isabela Archer, młoda Amerykanka o wyjątkowej urodzie i nie mniej wyjątkowym charakterze. Zafascynowana europejską kulturą, wkrótce sama zacznie wzbudzać fascynację dwóch angielskich dżentelmenów. Sprawy dodatkowo skomplikują się, gdy w ślad za nią ruszy jej amerykański wielbiciel. Wbrew swoim oczekiwaniom, niezależna dotychczas Isabela, w małżeństwie z jednym z adorujących ją mężczyzn zacznie upatrywać swojego przeznaczenia. Czy jednak jej wybór okaże się słuszny?”

Tak brzmi zapowiedź spektaklu „Portret damy” Magdy Kupryjanowicz na podstawie powieści Henry’ego Jamesa, w reżyserii Eweliny Marciniak, ze scenografią Katarzyny Borkowskiej.

Ewelina Marciniak: „Uczucia i emocje stają się drugorzędne”

Premiera odbędzie się w niedzielę, 17 maja 2015 roku o godzinie 19 na Dużej Scenie Teatru Wybrzeże. Kolejne spektakle: 18, 19, 20 maja na Dużej Scenie.

(…) „Konwencja melodramatu, jaką twórcy zapożyczyli z dziewiętnastowiecznej powieści Henry’ego Jamesa, stanowi jedynie pretekst do snucia uniwersalnej opowieści o katastrofie. Każda, bez wyjątku, z postaci PORTRETU DAMY – począwszy od Isabeli, poprzez angielskiego lorda i zubożałą francuską arystokratkę, a na zwykłej służącej skończywszy, przeczuwa wiszące nad sobą fatum, które niweczy wszelkie działania i odbiera nadzieję na pomyślną przyszłość. To właśnie w poczuciu zagrożenia i rozczarowania rzeczywistością twórcy spektaklu odnajdują wspólne bohaterom i współczesnym Europejczykom gorzkie doświadczenie rzeczywistości.”(…) czytamy dalej w zapowiedzi realizatorów.

– W zapowiedzi spektaklu wyraziła się pani:” (…)Podróż Isabeli do Europy jest przede wszystkim podróżą ciała.(…)” – zwracam się do Eweliny Marciniak, reżysera.

– Mówiąc „podróż ciała” miałam na myśli przede wszystkim doświadczanie ciała przez główna bohaterkę, Isabel Archer, która, oprócz tego, że poznaje Europejczyków, a tym samym my na nowo siebie poznajemy, także doświadcza na nowo swojego ciała. Ona spotyka się z Europą, z mentalnością mieszkańców, a przede wszystkim z Gilbertem Osmondem, który otwiera w niej pewną seksualność, poprzez jej fascynację sztuką. Mamy tu do czynienia ze sferą bardzo freudowską, polegającą na tym, że im większą mamy kulturę, tym bardziej dochodzi do sublimacji. Opowieść o Isabeli pokazuje nam jak to pierwotne doświadczanie ciała zostaje obudowane w ramę, w której uczucia i emocje stają się drugorzędne. Każdy tkwi w swojej oprawie jak obraz w ramie, na skutek czego, w środku człowieka dochodzi do pewnej katastrofy, pewnej frustracji. Wydaje mi się, że zgoda na taki stan, chęć jakiejś rewolucji, która, kiedy już może się dokonać, kiedy ten obcy przybywa i robi pewien ferment w świecie, wszyscy się wycofują i nikt nie jest w stanie podołać wyzwaniu, jakie daje Isabel Archer i ona sama także.

Michał Jaros: „I nagle pojawia się iskra.”

– Grając Ralpha Touchetta staram się dosyć mocno trzymać tego, co jest w książce, bo, wydaje mi się, że to są bardzo cenne wskazówki dla relacji z Isabel Archer, niezależnie od tego, że w adaptacji doszło do pewnych zmian w tekście, dopisywane są niektóre sceny, inne powycinane – powiedział Michał Jaros. – W sztuce jest nadzieja , czy szansa na to, że między dwojgiem bohaterów urodzi się coś więcej, niż przyjaźń taka, jaka występuje w powieści, wydaje się, że na scenie mogłoby się między nimi pojawić uczucie miłości. Skupiam się przede wszystkim na relacji z Isebel i jeszcze dla mnie istotna jest sprawa ojca, który umiera. Isabel jest życiem, nagle pojawiającym się przed Ralphie, który się pogodził ze swoim losem, chorobą, odsunął od życia. I nagle pojawia się iskra. Urzeczony jest kobiecością i piękną chęcią życia, intensywnością poznawania, jakie widzi w Isabel. To jest to, co go rozpala.

– Czy ma pan możliwość wejścia w psychologiczne zawiłości, jakie występują u Henry’ego Jamesa?

– Ewelina Marciniak proponuje konkretne formy na to przedstawienie. Dominika Knapik ustawia ruch, w oparciu o który koncentruje się dwie trzecie tego, co się dzieje wizualnie w przedstawieniu. To są dość mocne formy tak, że czasami miejsca na psychologię po prostu nie ma. Każdy z nas, aktorów, stara się rozpulchniać emocjonalność swojej postaci, prowadzi własny tor myślenia i czucia, a spotykamy się w dosyć mocno wykręconym, kolorowym świecie, stworzonym przez reżysera i choreografa. A więc to, co się dzieje na scenie, jest sumą działań, wciąga, daje możliwość zatopienia się w gęstej, pełnej mgły, świateł, teatralnej materii. Ważne są warstwa wizualna i znak. W wielu scenach zbiorowych bawimy się formą. Najczystszą postacią jest Isabel, która wchodzi w ten dziwny świat formy, zachowań i próbuje się do niego dostosować, poznać i w niego wejść.

Katarzyna Dałek: „Świat – mam wrażenie – monumentalny.”

– Odchodzimy od książki, nie ma takiej możliwości, żeby ją przenieść na scenę – powiedziała Katarzyna Dałek. – Powieść jest niesamowicie pełna i będzie zawsze wygrywała zarówno z filmem, jak i ze spektaklem. Po przeczytaniu książki wyobrażenie swojej postaci miałam zupełnie inne, aniżeli propozycja reżysera. Robimy przedstawienie na podstawie powieści, scenariusz idzie w innym kierunku, nakreśla, co dzieje się z postacią. Dostosowuję się do koncepcji i jest to ciekawe wyzwanie dla aktorki. Nasz spektakl jest bardzo silny w warstwie wizualnej, wszystko jest bardzo operowe, Ruch, pejzaże, o pewnych rzeczach opowiadają. Oczywiście jest możliwość przeprowadzenia linii psychologicznej postaci, natomiast nie jest to czysta psychologia.

– A więc pewne niuanse i smaki, które są w książce u Henry’ ego Jamesa, takie, które czytając, w najmniejszym szczególe się smakuje, w przedstawieniu inaczej działają – kontynuuje aktorka. – Jest duża scena, tworzymy świat – mam wrażenie – monumentalny. I w tej formie aktor może się rozmościć i poszukać dla siebie kierunku.

Aktorka mówi, że gra w kostiumach, na scenie wysypanej piaskiem, jak na plaży, nie jest łatwe. Oprócz tego, że grając, trzeba zanurzyć się w świat iluzji, niezbędne jest zachowanie ostrożności, mieć oczy dookoła głowy, żeby oswoić się z trudną przestrzenią.

Katarzyna Korczak

plakat do PORTRETU DAMY autor Elżbieta Szurpicka

Magda Kupryjanowicz
PORTRET DAMY
na podstawie powieści Henry’ego Jamesa

  • Tekst i dramaturgia: Magda Kupryjanowicz
  • Reżyseria: Ewelina Marciniak
  • Scenografia, kostiumy, reżyseria światła: Katarzyna Borkowska
  • Choreografia: Dominika Knapik
  • Muzyka na żywo: CHŁOPCY KONTRA BASIA – Agnieszka Derlak, Barbara Derlak, Marcin Nenko
  • Wideo: Arkadiusz Biedrzycki
  • Asystent reżysera: Michał Jaros
  • Inspicjent: Jerzy Kosiła

W spektaklu występują: Katarzyna Dałek (Isabel Archer), Katarzyna Michalska (Henrietta Stackpole), Krzysztof Matuszewski (Daniel Touchett / Hrabina Gemini / Duch Daniela), Michał Jaros (Ralph Touchett), Piotr Biedroń (Caspar Goodwood / Lord Warburton) , Sylwia Góra-Weber (Madame Serena Merle), Marek Tynda (Gilbert Osmond), Roksana Grulkowska (Pansy Osmond, gościnnie), Jakub Mróz (Edward Rosier), Małgorzata Brajner (Służąca), Agata Bykowska (Anna Molyneux / Siostra Zakonna), Barbara Derlak (Jane Bowles, gościnnie), Agnieszka Derlak (Cherifa, gościnnie).

Prapremiera: 17 maja 2015 roku na Dużej Scenie.
Kolejne spektakle: 18, 19, 20 maja na Dużej Scenie

Henry James (1843-1916) – amerykańsko-brytyjski pisarz, krytyk i teoretyk literatury. Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli realizmu w literaturze anglojęzycznej. Pochodził z Nowego Jorku, ale połowę życia spędził w wiktoriańskiej Anglii. W swoich powieściach zgłębiał mentalność Amerykanów, zderzając ją z kulturą europejską. Subtelny urok minionej epoki oraz wyjątkowa głębia psychologiczna postaci Henry’ego Jamesa sprawiają, że do jego twórczości chętnie sięgają reżyserzy filmowi. ZIELONY POKÓJ wyreżyserował François Truffaut, ZŁOTĄ, EUROPEJCZYKÓW i BOSTOŃCZYKÓW – James Ivory, DAISY MILLER – Peter Bogdanovich, DZIEDZICZKĘ opartą na powieści DOM NA PLACU WASZYNGTONA – William Wyler, PLAC WASZYNGTONA – Agnieszka Holland, MIŁOŚĆ I ŚMIERĆ W WENECJI na podstawie SKRZYDEŁ GOŁĘBICY – Iain Softley, W KLĘSZCZACH LĘKU – Jack Clayton, AUTOGRAFY JEFFREYA ASPERNA – Jordi Cadena i Mariana Hellmund. W 1996 roku Jane Campion zekranizowała najbardziej znane dzieło James’a – PORTRET DAMY.

Ewelina Marciniak (ur. 1984) – etatowa reżyserka Teatru Wybrzeże. Ukończyła europeistykę i dramatologię na UJ oraz reżyserię dramatu na PWST w Krakowie. Wyreżyserowała m.in. ZBRODNIĘ Michała Buszewicza, za którą otrzymała nagrodę na 17. Ogólnopolskim Konkursie na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej i 11. Festiwalu Prapremier w Bydgoszczy, oraz NOWE WYZWOLENIE Stanisława Ignacego Witkiewicza za które zdobyła główną nagrodę na 2. edycji Koszalińskich Konfrontacji Młodych m-teatr. Marciniak jest również laureatką Talentu Trójki w kategorii Teatr. W Teatrze Wybrzeże Ewelina Marciniak wyreżyserowała szeroko komentowane i nagradzane AMATORKI Elfriede Jelinek (m.in. Główna Nagroda dla najlepszego spektaklu na 48. edycji Przeglądu Teatrów Małych Form KONTRAPUNKT) oraz kontrowersyjny CIĄG Michała Buszewicza.

Magda Kupryjanowicz (ur. 1984) – dramatopisarka, dramaturżka, reżyserka. Absolwentka etnologii i Wiedzy o Teatrze UJ oraz dramaturgii teatralnej w krakowskiej PWST. Jest autorką tekstów: SFERIA zrealizowanego w Teatrze Polskim w Bielsku-Białej, KRÓL OLCH zrealizowanego w Teatrze Modrzejewskiej w Legnicy, CHŁODNA JESIEŃ, który został wystawiony na Telpa Festival w Dyneburgu (Łotwa). Reżyserka DZIENNIKA SYBERYJSKIEGO prezentowanego w ramach NurtuOFF 35. Przeglądu Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu oraz współreżyserka spektaklu dyplomowego Wydziału Aktorskiego PWST w Krakowie pt. PŁYWALNIA. Zwyciężczyni ogólnopolskiego konkursu dramaturgicznego KONTROWERSJE.

Katarzyna Borkowska (ur. 1974 ) – scenograf. Absolwentka krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Systematycznie współpracuje z Mają Kleczewską, m.in. przy takich spektaklach jak: MAKBET Shakespeare’a (Teatr im. Jana Kochanowskiego w Opolu), WOYZECK Büchnera (Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu), FEDRA Eurypidesa (Teatr Narodowy w Warszawie), OPOWIEŚCI LASKU WIEDEŃSKIEGO von Horvátha (Teatr im. Jana Kochanowskiego w Opolu), MARAT/SADE Weissa (Teatr Narodowy w Warszawie), BABEL Jelinek (Teatr Polski w Bydgoszczy). Tworzyła scenografię również do KORONACJI Modzelewskiego w reżyserii Łukasza Kosa (Teatr Narodowy w Warszawie) oraz do przedstawień Michała Borczucha, m.in. LULU Wedekinda i WERTERA Goethego (Stary Teatr). Z Eweliną Marciniak współpracowała dotychczas przy spektaklach SKĄPIEC (Teatr Polski w Bydgoszczy) i CIĄG (Teatr Wybrzeże). Otrzymała Nagrodę im. Teresy Roszkowskiej dla młodego scenografa, przyznawaną przez Polski Ośrodek Międzynarodowego Instytutu Teatralnego i Fundację im. Leona Schillera (2006) oraz Nagrodę im. Leona Schillera za twórcze osiągnięcia w dziedzinie scenografii (2007).

CHŁOPCY KONTRA BASIA – Barbara Derlak i Marcin Nenko ze specjalnym udziałem Agnieszki Derlak. W 2013 roku zespół wydał debiutancki album OJ TAK!, z materiałem inspirowanym polską poetyką tradycyjną. Rok później album ukazał się ponownie pod szyldem brytyjskiego wydawnictwa World Music Network. W 2014 roku zespół został nominowany do nagrody Fryderyk w kategorii Debiut Roku. W tym samym roku skomponował muzykę wykonywaną na żywo w spektaklu MORFINA w reżyserii Eweliny Marciniak (Teatr Śląski w Katowicach). Agnieszka Derlak to liderka zespołu AGA DERLAK TRIO, pianistka, laureatka II miejsca na prestiżowym festiwalu Jazz Juniors 2013, finalistka RCK pro Jazz w Kołobrzegu, finalistka Czech Jazz Contest, laureatka nagrody specjalnej na Ogólnopolskim Przeglądzie Młodych Zespołów Jazzowych i Bluesowych w Gdyni oraz nagrody indywidualnej na XIII Krokus Jazz Festiwal 2014.

Dominika Knapik (ur. 1979) – tancerka, aktorka oraz choreografka. Absolwentka Wydziału Aktorskiego PWST w Krakowie. Współzałożycielka (wraz z Wojtkiem Klimczykiem) kolektywu HARAKINI FARMERS i Stowarzyszenia Humanistycznych Inicjatyw Twórczych SZTRUKS. Regularnie współpracuje z teatrami dramatycznymi tworząc choreografie w spektaklach m.in. Igi Gańczarczyk, Radosława Rychcika, Mai Kleczewskiej, Bogdana Hussakowskiego, Anny Smolar, Rafała Sabary, Anny Augustynowicz, Pawła Łysaka. Z Eweliną Marciniak współpracowała dotychczas przy spektaklu AMATORKI oraz MORFINA.

 

Może zainteresuje Cię:

1 odpowiedź

  1. agatajas napisał(a):

    Ciekawe są te opowieści, oczywiście dla osób którzy lubią takie opowieści, ja wolę z Preply intensywny francuski Katowice http://etranslator.com.pl/temat-gdy-korepetycje-sie-rozrastaja?pid=8365#pid8365

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

* Copy This Password *

* Type Or Paste Password Here *