Do krytycznych opinii dotyczących tzw. klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania w Ordynacji podatkowej, płynących z wielu środowisk, w tym biznesowych i prawniczych, dołączyła Rada Legislacyjna przy Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Business Centre Club wielokrotnie wypowiadał się krytycznie nt. proponowanych przez resort finansów zmian w Ordynacji podatkowej.
Komentarz dr Ireny Ożóg, ekspert BCC ds. prawa podatkowego, minister ds. polityki podatkowej w Gospodarczym Gabinecie Cieni BCC
(…) Jaki jest zatem cel szerokiej co do zakresu ogólnej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania proponowanej w Ordynacji podatkowej? Oficjalna odpowiedź Ministerstwa Finansów, wynikająca z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej Ordynację podatkową, to konieczność przeciwdziałania agresywnemu planowaniu podatkowemu naruszającemu zasadę równego traktowania podatników zarówno na płaszczyźnie stanowienia, jak i stosowania prawa. Niezbędne jest także wykonanie Zaleceń KE.
Moja odpowiedź jest, niestety, mniej optymistyczna – obok wypełnienia Zaleceń KE z wielką nawiązką (KE zaleca znacznie mniejszy zakres zastosowania klauzuli niż planuje się w Polsce), w aktualnych polskich realiach ogólna klauzula ma przede wszystkim umożliwić „załatanie” licznych luk w prawie podatkowym wręcz zachęcających podatników do zwyczajnego, a nie agresywnego, planowania podatkowego i uzyskiwania zgodnie z prawem korzyści podatkowych.
Prawdziwy, fiskalny cel wprowadzenia klauzuli przeciwko unikaniu podwójnego opodatkowania jawi się jako dążenia do wprowadzenia trwałej zasady płacenia przez podatników możliwie najwyższych podatków. Świadczy o tym wręcz śmieszna kwota łącznych korzyści podatkowych uzyskanych w trakcie całego roku, we wszystkich podatkach (50 tys. zł). Zakładając 10% rentowność brutto biznesu transakcje o wartości rocznej około 2,7 mln zł byłyby objęta klauzulą. Zakres jej stosowania będzie potencjalnie bardzo wysoki, choć oczywiście wszystkich transakcji fiskus nie wychwyci. Podatników jednak zastraszy, a co najmniej będzie trzymał w niepewności.
Reasumując, zaproponowana klauzula:
- narusza konstytucyjne zasady poprawnej legislacji, niedziałania prawa wstecz i pewności podatników wobec prawa,
- nie zawiera przepisów materialnoprawnych dotyczących powstawania zobowiązania podatkowego w związku z zarzutem unikania opodatkowania,
- nie opisuje wzorca racjonalnych i akceptowalnych zachowań biznesowych podatnika, a te zachowania będą oceniać organy podatkowe wg nieprzewidywalnych kryteriów ekonomicznych, co stawia podatników na przegranej pozycji w sporze z organem podatkowym; w demokratycznym państwie prawnym wzorcem tym nie jest i nie może być kwota korzyści podatkowych (50 tys. zł),
- nie gwarantuje skutecznej sądowej kontroli decyzji podatkowych opartych na klauzuli; sądy – jak dowodzi praktyka w sprawach podatku VAT opartych o zarzut nienależytej staranności w biznesie – badają prawidłowość zastosowanej procedury, nie wnikając w oceny ekonomiczne kontrolowanych procesów biznesowych,
- stanowi przykrywkę niskiej jakości prawa podatkowego i ma być remedium na liczne luki w prawie podatkowym,
- wprowadza zasadę, że podatnik ma płacić podatki możliwie najwyższe, zgodne z wyobrażeniem fiskusa, a nie literą prawa materialnego,
- jest wyrazem nadgorliwości władzy fiskalnej przez objęcie klauzulą wszystkich podatków administrowanych przez urzędy skarbowe, co znacznie wykracza poza zakres oczekiwany przez Komisję Europejską[1]; pogorszy to pozycję konkurencyjną polskich przedsiębiorców na rynku wspólnotowym i poza nim,
- będzie mogła być zastosowana w ocenie transakcji o stosunkowo małej wartości, gdyż jako kryterium zastosowania klauzuli przyjęto bardzo niską kwotę korzyści podatkowych w związku z optymalizacja podatkową (50 tys. zł łącznie we wszystkich podatkach w całym roku podatkowym),
- w połączeniu z projektowanymi przepisami dotyczącymi postępowania zabezpieczającego na majątku podatnika oraz przepisami o orzekaniu odpowiedzialności podatnika za zobowiązanie podatkowe wynikające z nieostatecznej decyzji podatkowej, klauzula narusza zasadę proporcjonalności praw i obowiązków podatnika.
Dr Irena Ożóg
ekspert BCC ds. prawa podatkowego
minister ds. polityki podatkowej w Gospodarczym Gabinecie Cieni BCC
