Ważne daty przed i po wywłaszczeniu. Problematyka prawna szeroko pojętej reprywatyzacji. Coraz trudniej o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.
Dotychczasowa wykładnia art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomości (uogn) nie budziła w orzecznictwie sądów administracyjnych większych wątpliwości. Poza kilkoma odmiennymi wyrokami sądy te konsekwentnie potwierdzały, iż – zgodnie z tym przepisem – organ administracji zobowiązany jest do ustalenia, czy prace związane z celem wywłaszczenia, zostały rozpoczęte albo zakończone w ramach czasowych wskazanych w tym przepisie, tj. w ciągu 7 lat od daty wywłaszczenia (rozpoczęcie) albo 10 lat od daty wywłaszczenia (zakończenie).
Orzecznictwo prezentowało jednolite stanowisko, iż każda inna interpretacja tego przepisu jest niedopuszczalna.
Ważne daty przed i po wywłaszczeniu
W świetle dotychczasowej wykładni art. 137 ust. 1 uogn, rozpoczęcie prac budowlanych po upływie okresu 7 lat od daty wywłaszczenia nieruchomości skutkowało koniecznością orzeczenia zwrotu takiej nieruchomości. Tak samo zakończenie prac budowlanych po upływie 10 lat od daty wywłaszczenia stanowiło przesłankę pozytywną do orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nadto rozpoczęcie prac budowlanych przed upływem 7 lat, ale zakończenie ich po upływie 10 lat, również stanowiło podstawę do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Taką wykładnię art. 137 ust.1 uogn prezentowała również doktryna prawa administracyjnego.
W ostatnim czasie pojawiły się odmienne orzeczenia sądów administracyjnych (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 08 maja 2013r. I OSK 2205/11), wskazujące iż art. 137 ust. 2 w aktualnie obowiązującym brzmieniu (od dnia 22.09.2004r.) można stosować tylko i wyłącznie do stanów faktycznych, gdy cel wywłaszczenie w ogóle nie został zrealizowany, a ponadto gdy nie podjęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia przed dniem 1 stycznia 1998r. (data wejścia w życie przepisów uogn) bądź też nie zrealizowano celu wywłaszczenia przed dniem 22 września 2004r.
Według NSA jeżeli rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 r. albo cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 22 września 2004 r., to w takim przypadku terminy określone w art. 137 ust. 1 uogn nie mają zastosowania.
Trybunał Konstytucyjny – rozstrzygnięcia niekorzystne
Czarę goryczy przelał Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z 13 marca 2014r. P 38/11 uznał , iż art. 137 ust. 1 pkt 2 uogn, w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym Trybunał, podobnie jak wcześniej uczynił to NSA we wspominanym wyroku, uznał, iż przepis ten (art. 137 ust. 1 pkt 2) nie ma zastosowania do nieruchomości wywłaszczonych, na których cel wywłaszczenia nie był przez wiele lat realizowany w terminach wskazanych w art. 137 ust. 1, który jednak ostatecznie powstał do dnia 22 września 2004r.
Oba powyższe rozstrzygnięcia są bardzo niekorzystne dla byłych właścicieli i skazują niestety wiele postępowań o zwrot wywłaszczonych nieruchomości na niepowodzenie, gdyż organy administracji nie będą miały innego wyjścia obecnie jak wydawać decyzje o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Nadal można się jednak ubiegać o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli cel wywłaszczenia nie został w ogóle zrealizowany albo jeżeli zrealizowano na nieruchomości inny cel, nie związany z tym celem który był pierwotnie zamierzony. Tak samo można skutecznie domagać się zwrotu nieruchomości w przypadku zrealizowania celu wywłaszczenia już po wejściu w życie art. 137 ust. 1 pkt 2 uogn, czyli nie wcześniej niż 22 września 2004 r.
Marek Foryś, radca prawny – Kancelaria Reprywatyzacyjna
Kancelaria Reprywatyzacyjna jest marką DART DG Staszak Kełpiński sp.j.
