GDAŃSK. Po premierze „Portretu damy” w Teatrze Wybrzeże. Gdy Henry James, wirtuoz słowa, snuć zaczyna swe przebogate w treści i emocje, a przede wszystkim zawiłości psychologiczne, opowieści, czytelnik zatapia się w nich bez dystansu, zatraca poczucie czasu i rzeczywistości, niejednokrotnie popada w lęk. To przedstawienie z pewnością zadowoli wielbicieli arcydzieł wirtuoza słowa, znawcy ludzkiej duszy, który, jak nikt inny chyba, podpatrzyć potrafił perfidię manipulacji losem bliźniego.
U pisarza zawsze pojawia się postać, która pociąga za sznurki i z pasją zaspokaja własne, niespełnione, nadzieje , doprowadzając ofiarę – młodą, niedoświadczoną, piękną, przed którą życie całe – do totalnej destrukcji. Sztuka „Portret damy”, na podstawie powieści Henry’ego pod tym samym tytułem, w reżyserii Eweliny Marciniak, wciąga widza w cudowny, magiczny świat, po wyjściu z teatru, przez długi czas, z tej artystycznej hipnozy nie sposób się wybudzić.
Prapremiera odbyła się 17 maja 2015 roku na Dużej Scenie Teatru Wybrzeże.
Katarzyna Dałek – gwiazda przedstawienia
Autorka tekstu i dramaturgii, Magda Kupryjanowicz, z szacunkiem podeszła do gigantycznego materiału literackiego, wyciągając najistotniejsze wątki i wyraźnie rysując postaci. Ewelina Marciniak dała wyraz swego wielkiego talentu i rozmachu, teatr w jej wydaniu jest syntezą – tak samo ważnych – słowa, gry aktorskiej, ruchu, plastyki, żywej muzyki. Widzów, którzy oglądali jej poprzednie, kontrowersyjne, realizacje na naszej scenie – „Amatorki”, „Ciąg” – najnowsza premiera pozytywnie i bardzo mocno zaskakuje, daje radość, zapisuje się w pamięci jako objawienie. Reżyser stworzyła dzieło wyrafinowane, eleganckie i piękne. Wykorzystała wszystkie możliwości, jakie daje teatralny teatr, dodając efekty filmowe, w tym sceny na obraz i podobieństwo kina niemego.
Główną bohaterkę, Isabel Archer, kreuje Katarzyna Dałek – gwiazda – w tradycyjnym tego słowa znaczeniu – przedstawienia. Już pierwsza scena w jej wykonaniu jest dowodem nie tylko talentu aktorskiego, ale i – równie wysokiego – kunsztu wokalnego. Młoda i piękna, co chwilę występuje w innych strojach, które za każdym razem podkreślają jej urodę, figurę, wdzięk. W jej grze jest żywiołowość i młodzieńczość, szczerość, ciekawość życia, szaleństwo w poznawaniu świata, wiara w wieczne powodzenie oraz szczęście i naiwność w stosunkach z ludźmi. Aktorka doskonale oddaje postać przesyconą niekonsekwencjami, słabościami, przyciągając uwagę i wzbudzając zrozumienie oraz sympatię widza. To wielka kreacja, wymagająca – obok talentu, inteligencji, wrażliwości i subtelności – ogromnej fizycznej sprawności. Katarzyna Dałek od początku do końca przyciąga uwagę widza, jej gra stanowi oś – jakże bogatego, pod względem emocjonalnym i formalnym, przedstawienia.
Wokół tej zjawiskowej kobiety oscyluje trzech młodych mężczyzn. Kuzyn, Ralph Touchett, w wykonaniu Michała Jarosa, w obliczu piękna Isabel, zapomina o śmiertelnej chorobie, towarzyszy jej w podróży i oddaje się całkowicie śledzeniu jej losów. O względy dziewczyny zabiegają – z takim samym niepowodzeniem – Lord Warburton i, przyjezdny z Ameryki, Caspar Goodwood, obie postaci gra Piotr Biedroń. Krzysztof Matuszewski w roli starego Daniela Touchetta, ojca Ralpha, wuja Isabel, zafascynowany jest nie tylko duchowo siostrzenicą, zapisuje jej dużą część majątku, a następnie, w postaci własnego ducha, kroczy za nią aż do chwili, gdy ta pogrąża się w samounicestwienie. I mężczyzna trzeci, pojawiający się u schyłku opowieści, Gilbert Osmond, w wykonaniu Marka Tyndy, który przełamuje kruche zasady Isabel, zaczarowuje i dokonuje jej zniszczenia.
Sylwia Góry-Weber – śledzi, mami, kusi
Jak wampir, pojawia się przed obliczem Isabel Madame Serena, w wykonaniu Sylwii Góry-Weber. Serena – postać symbol, kobieta stara, zafascynowana i żądna wyssania z młodej wszystkiego, czego jej już zabrakło. Serena pojawia się i znika, śledzi, namawia, mami, kusi. To ona, jak się zdaje, odegrała decydujące znaczenie w doprowadzeniu głównej bohaterki, na życiowy szafot.
Przyjaciółka od serca Isabel, Henrietta Stackpole, w wykonaniu Katarzyny Michalskiej, to postać fałszywa. Dziennikarka przybywa, żeby słać do swojej redakcji korespondencje, węszy na każdym kroku, zdolna jest sprzedać największą prywatną tajemnicę. Ona, jakby wycofana z życia, jako kobieta, także lubi manipulować, wchodzi w nieswoje rewiry i próbuje wpłynąć na bieg zdarzeń.
Małgorzata Brajner świetnie czuje się w roli Służącej, propagatorki życia zgodnego z angielskimi zwyczajami i konwenansami. Agata Bykowska jako Anna Molyneux jest barwną, młodą osóbką, wchodzącą w sympatyczne kontakty z główną bohaterką. Ta sama aktorka gra siostrę zakonną, ma również – niezwykle udany – epizod ożywionej figury woskowej.
Role otrzymały także Agnieszka Derlak, Barbara Derlak, które wraz z Marcinem Nenko tworzą wspaniałą muzykę na żywo.
Urzekające są kostiumy i scenografia Katarzyny Borkowskiej. A choreografia Dominiki Knapik dopełniła całości wrażeń, składających się na piękną, sceniczną, bajkę.
To sceniczne dzieło z pewnością doczeka się zasłużonych, teatralnych, Oskarów.
Gorąco spektakl polecam!
Katarzyna Korczak
Fot. Magda Hueckel (Materiały promocyjne Teatru Wybrzeże)
PORTRET DAMY
na podstawie powieści Henry’ego Jamesa
Tekst i dramaturgia: Magda Kupryjanowicz
Reżyseria: Ewelina Marciniak
Scenografia, kostiumy, reżyseria światła: Katarzyna Borkowska
Choreografia: Dominika Knapik
Muzyka na żywo: CHŁOPCY KONTRA BASIA – Agnieszka Derlak, Barbara Derlak, Marcin Nenko
Wideo: Arkadiusz Biedrzycki
Asystent reżysera: Michał Jaros
Inspicjent: Jerzy Kosiła
W spektaklu występują: Katarzyna Dałek (Isabel Archer), Katarzyna Michalska (Henrietta Stackpole), Krzysztof Matuszewski (Daniel Touchett / Hrabina Gemini / Duch Daniela), Michał Jaros (Ralph Touchett), Piotr Biedroń (Caspar Goodwood / Lord Warburton) , Sylwia Góra-Weber (Madame Serena Merle), Marek Tynda (Gilbert Osmond), Roksana Grulkowska (Pansy Osmond, gościnnie), Jakub Mróz (Edward Rosier), Małgorzata Brajner (Służąca), Agata Bykowska (Anna Molyneux / Siostra Zakonna), Barbara Derlak (Jane Bowles, gościnnie), Agnieszka Derlak (Cherifa, gościnnie).
Kolejne spektakle: 9, 10, 11 i 12 lipca na Dużej Scenie
Czas: 2 godziny 45 minut (jedna przerwa)
Spektakl zalecany dla widzów od 15 roku życia.
Henry James (1843-1916) – amerykańsko-brytyjski pisarz, krytyk i teoretyk literatury. Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli realizmu w literaturze anglojęzycznej. Pochodził z Nowego Jorku, ale połowę życia spędził w wiktoriańskiej Anglii. W swoich powieściach zgłębiał mentalność Amerykanów, zderzając ją z kulturą europejską. Subtelny urok minionej epoki oraz wyjątkowa głębia psychologiczna postaci Henry’ego Jamesa sprawiają, że do jego twórczości chętnie sięgają reżyserzy filmowi. ZIELONY POKÓJ wyreżyserował François Truffaut, ZŁOTĄ, EUROPEJCZYKÓW i BOSTOŃCZYKÓW – James Ivory, DAISY MILLER – Peter Bogdanovich, DZIEDZICZKĘ opartą na powieści DOM NA PLACU WASZYNGTONA – William Wyler, PLAC WASZYNGTONA – Agnieszka Holland, MIŁOŚĆ I ŚMIERĆ W WENECJI na podstawie SKRZYDEŁ GOŁĘBICY – Iain Softley, W KLĘSZCZACH LĘKU – Jack Clayton, AUTOGRAFY JEFFREYA ASPERNA – Jordi Cadena i Mariana Hellmund. W 1996 roku Jane Campion zekranizowała najbardziej znane dzieło James’a – PORTRET DAMY.
Ewelina Marciniak (ur. 1984) – etatowa reżyserka Teatru Wybrzeże. Ukończyła europeistykę i dramatologię na UJ oraz reżyserię dramatu na PWST w Krakowie. Wyreżyserowała m.in. ZBRODNIĘ Michała Buszewicza, za którą otrzymała nagrodę na 17. Ogólnopolskim Konkursie na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej i 11. Festiwalu Prapremier w Bydgoszczy, oraz NOWE WYZWOLENIE Stanisława Ignacego Witkiewicza za które zdobyła główną nagrodę na 2. edycji Koszalińskich Konfrontacji Młodych m-teatr. Marciniak jest również laureatką Talentu Trójki w kategorii Teatr. W Teatrze Wybrzeże Ewelina Marciniak wyreżyserowała szeroko komentowane i nagradzane AMATORKI Elfriede Jelinek (m.in. Główna Nagroda dla najlepszego spektaklu na 48. edycji Przeglądu Teatrów Małych Form KONTRAPUNKT) oraz kontrowersyjny CIĄG Michała Buszewicza.
Magda Kupryjanowicz (ur. 1984) – dramatopisarka, dramaturżka, reżyserka. Absolwentka etnologii i Wiedzy o Teatrze UJ oraz dramaturgii teatralnej w krakowskiej PWST. Jest autorką tekstów: SFERIA zrealizowanego w Teatrze Polskim w Bielsku-Białej, KRÓL OLCH zrealizowanego w Teatrze Modrzejewskiej w Legnicy, CHŁODNA JESIEŃ, który został wystawiony na Telpa Festival w Dyneburgu (Łotwa). Reżyserka DZIENNIKA SYBERYJSKIEGO prezentowanego w ramach NurtuOFF 35. Przeglądu Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu oraz współreżyserka spektaklu dyplomowego Wydziału Aktorskiego PWST w Krakowie pt. PŁYWALNIA. Zwyciężczyni ogólnopolskiego konkursu dramaturgicznego KONTROWERSJE.
Katarzyna Borkowska (ur. 1974 ) – scenograf. Absolwentka krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Systematycznie współpracuje z Mają Kleczewską, m.in. przy takich spektaklach jak: MAKBET Shakespeare’a (Teatr im. Jana Kochanowskiego w Opolu), WOYZECK Büchnera (Teatr im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu), FEDRA Eurypidesa (Teatr Narodowy w Warszawie), OPOWIEŚCI LASKU WIEDEŃSKIEGO von Horvátha (Teatr im. Jana Kochanowskiego w Opolu), MARAT/SADE Weissa (Teatr Narodowy w Warszawie), BABEL Jelinek (Teatr Polski w Bydgoszczy). Tworzyła scenografię również do KORONACJI Modzelewskiego w reżyserii Łukasza Kosa (Teatr Narodowy w Warszawie) oraz do przedstawień Michała Borczucha, m.in. LULU Wedekinda i WERTERA Goethego (Stary Teatr). Z Eweliną Marciniak współpracowała dotychczas przy spektaklach SKĄPIEC (Teatr Polski w Bydgoszczy) i CIĄG (Teatr Wybrzeże). Otrzymała Nagrodę im. Teresy Roszkowskiej dla młodego scenografa, przyznawaną przez Polski Ośrodek Międzynarodowego Instytutu Teatralnego i Fundację im. Leona Schillera (2006) oraz Nagrodę im. Leona Schillera za twórcze osiągnięcia w dziedzinie scenografii (2007).
CHŁOPCY KONTRA BASIA – Barbara Derlak i Marcin Nenko ze specjalnym udziałem Agnieszki Derlak. W 2013 roku zespół wydał debiutancki album OJ TAK!, z materiałem inspirowanym polską poetyką tradycyjną. Rok później album ukazał się ponownie pod szyldem brytyjskiego wydawnictwa World Music Network. W 2014 roku zespół został nominowany do nagrody Fryderyk w kategorii Debiut Roku. W tym samym roku skomponował muzykę wykonywaną na żywo w spektaklu MORFINA w reżyserii Eweliny Marciniak (Teatr Śląski w Katowicach). Agnieszka Derlak to liderka zespołu AGA DERLAK TRIO, pianistka, laureatka II miejsca na prestiżowym festiwalu Jazz Juniors 2013, finalistka RCK pro Jazz w Kołobrzegu, finalistka Czech Jazz Contest, laureatka nagrody specjalnej na Ogólnopolskim Przeglądzie Młodych Zespołów Jazzowych i Bluesowych w Gdyni oraz nagrody indywidualnej na XIII Krokus Jazz Festiwal 2014.
Dominika Knapik (ur. 1979) – tancerka, aktorka oraz choreografka. Absolwentka Wydziału Aktorskiego PWST w Krakowie. Współzałożycielka (wraz z Wojtkiem Klimczykiem) kolektywu HARAKINI FARMERS i Stowarzyszenia Humanistycznych Inicjatyw Twórczych SZTRUKS. Regularnie współpracuje z teatrami dramatycznymi tworząc choreografie w spektaklach m.in. Igi Gańczarczyk, Radosława Rychcika, Mai Kleczewskiej, Bogdana Hussakowskiego, Anny Smolar, Rafała Sabary, Anny Augustynowicz, Pawła Łysaka. Z Eweliną Marciniak współpracowała dotychczas przy spektaklu AMATORKI oraz MORFINA.
